शोभा गौतम
कुनै पनि संस्था केवल भवन, कार्यालय वा पदाधिकारीहरूको संरचना मात्र हुँदैन । संस्था भनेको समयसँगै निर्माण भएको एउटा विश्वास हो । त्यो विश्वासभित्र इतिहास हुन्छ, संघर्ष हुन्छ, उपलब्धि हुन्छ र भविष्यप्रतिको एउटा साझा सपना हुन्छ ।
पोखरा उद्योग वाणिज्य संघलाई बुझ्न खोज्दा मलाई सधैँ यही अनुभूति हुन्छ । आज हामी सहजै ‘पोखरा उद्योग वाणिज्य संघ’ भन्छौँ । संघका कार्यक्रम हुन्छन्, बैठक हुन्छन्, व्यवसायीका समस्या उठ्छन्, विभिन्न निकायसँग छलफल हुन्छ । तर यो संस्था यहाँसम्म आइपुग्न कति लामो यात्रा पार गरेर आएको छ भन्ने कुरा हामीले सधैँ सम्झिरहनुपर्छ ।
संघको इतिहास पढ्दा र यससँग जोडिएका अग्रजहरूका अनुभव सुन्दा एउटा कुरा स्पष्ट हुन्छ—पोखरा उद्योग वाणिज्य संघ कुनै आकस्मिक रूपमा बनेको संस्था होइन । यो पोखराको आर्थिक चेतनासँगै विकसित भएको संस्था हो । व्यवसायीहरूले आफ्नो समस्या साझा रूपमा उठाउनुपर्छ, आर्थिक गतिविधिलाई संस्थागत गर्नुपर्छ र राज्यसँग संवादका लागि एउटा साझा मञ्च आवश्यक छ भन्ने सोचबाट जन्मिएको संस्था हो । त्यो समय आजको जस्तो थिएन । सञ्चारका माध्यम सीमित थिए । सूचना र पहुँचको अवस्था फरक थियो । व्यवसायको स्वरूप पनि आजको जस्तो विस्तारित थिएन । तर त्यतिबेलाका व्यवसायीहरूमा एउटा दृढ विश्वास थियो—व्यवसायीको आवाज एक्लाएक्लै कमजोर हुन सक्छ, तर साझा रूपमा उठेको आवाजले परिवर्तन ल्याउन सक्छ । त्यही सोचको परिणाम हो पोखरा उद्योग वाणिज्य संघ ।
आज संघले लामो संस्थागत यात्रा पार गरिसकेको छ । यो यात्रा केवल वर्ष गन्ने यात्रा होइन । यो पोखराको आर्थिक विकाससँगै अघि बढेको यात्रा हो । पोखराको व्यापार बढ्दै गयो, उद्योग विस्तार हुँदै गए, पर्यटनले नयाँ सम्भावना बोकेर आयो, सेवा क्षेत्र विकसित भयो र व्यवसायको स्वरूप निरन्तर परिवर्तन हुँदै गयो । यी सबै परिवर्तनको बीचमा पोखरा उद्योग वाणिज्य संघ पनि आफ्नो भूमिका परिभाषित गर्दै अघि बढ्यो ।
संस्थाको इतिहासलाई नियाल्दा एउटा महत्वपूर्ण कुरा देखिन्छ—समय बदलिँदा संघको भूमिका पनि बदलिँदै गएको छ । कुनै समय व्यवसायीको सामान्य हकरहित र व्यावसायिक समस्या प्रमुख विषय थिए । आज व्यवसायीका मुद्दा धेरै फराकिला छन् । बैंकिङ प्रणाली, ब्याजदर, कर, बजार, रोजगारी, जनशक्ति, प्रविधि, डिजिटल कारोबार, लगानीको वातावरण र सरकारी नीति—यी सबै विषय व्यवसायसँग प्रत्यक्ष जोडिएका छन् ।
अर्थात्, आज व्यवसायीको समस्या केवल पसल वा उद्योगको ढोकाभित्र सीमित छैन । आर्थिक नीति र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रसँग जोडिएको छ । यही कारणले पनि उद्योग वाणिज्य संघको भूमिका आज पहिलेभन्दा धेरै महत्वपूर्ण भएको छ ।
मलाई लाग्छ, संघको वास्तविक शक्ति उसको भवनमा होइन, उसको सदस्य र संस्थाबीचको सम्बन्धमा हुन्छ । व्यवसायीले समस्या पर्दा संघलाई सम्झनुपर्छ । संघले व्यवसायीको कुरा सुन्नुपर्छ । व्यवसायीको समस्या सुन्ने, त्यसको वास्तविकता बुझ्ने र समाधानका लागि सम्बन्धित निकायसँग निरन्तर संवाद गर्ने संस्कार संस्थाको मूल शक्ति हो ।
पोखरा उद्योग वाणिज्य संघको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति नै यसको संस्थागत विश्वास हो । यो विश्वास एकै दिनमा बनेको होइन । धेरै अग्रजको योगदान, निरन्तरता र संस्थाप्रतिको प्रतिबद्धताबाट बनेको हो । आज हामीले त्यो विश्वासलाई अझ बलियो बनाउने जिम्मेवारी पाएका छौँ । कुनै पनि संस्थाको इतिहासप्रति गर्व गर्नु स्वाभाविक हो । तर इतिहासप्रति गर्व गर्नु र इतिहासमै अडकिएर बस्नु फरक कुरा हो ।
हामीले विगतबाट सिक्नुपर्छ, तर भविष्यतर्फ हेर्नुपर्छ । आज पोखरा तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेको छ । पोखराको अर्थतन्त्रको चरित्र बदलिँदै छ । पर्यटन अझै पनि हाम्रो प्रमुख आधार हो । तर पर्यटनसँगै नयाँ व्यवसाय, नयाँ सेवा, डिजिटल उद्यम, सिर्जनात्मक क्षेत्र र प्रविधिमा आधारित व्यवसायहरू पनि विस्तार भइरहेका छन् ।
नयाँ पुस्ता व्यवसायलाई फरक ढंगले बुझिरहेको छ । उसले कार्यालय र पसलको परम्परागत अवधारणाभन्दा बाहिर गएर व्यवसाय सोचिरहेको छ । सामाजिक संजालबाट व्यापार गरिरहेको छ । डिजिटल माध्यमबाट सेवा दिइरहेको छ । नयाँ विचारमा लगानी खोजिरहेको छ ।
अब प्रश्न उठ्छ—हाम्रो संस्थागत सोच त्यही गतिमा परिवर्तन भइरहेको छ त? यो प्रश्न पोखरा उद्योग वाणिज्य संघका लागि मात्र होइन, सम्पूर्ण निजी क्षेत्रका लागि महत्वपूर्ण प्रश्न हो । संघले अब व्यवसायीको समस्या समाधान गर्ने संस्थाका रूपमा मात्र होइन, व्यवसायको नयाँ सम्भावना खोज्ने संस्थाका रूपमा पनि आफूलाई अघि बढाउनुपर्छ । व्यवसायीलाई जानकारी, ज्ञान, प्रशिक्षण र अवसरसँग जोड्नु आजको आवश्यकता हो ।
हामीले नयाँ पुस्तालाई संघसँग जोड्नुपर्छ । युवा उद्यमीलाई केवल कार्यक्रममा बोलाएर मात्र पुग्दैन । उनीहरूको सोच सुन्नुपर्छ । उनीहरूका समस्या बुझ्नुपर्छ । उनीहरूले निर्माण गर्न खोजेको नयाँ व्यावसायिक संसारलाई संस्थागत संवादको हिस्सा बनाउनुपर्छ । त्यसैगरी महिला व्यवसायीको भूमिका पनि आज पहिलेभन्दा धेरै महत्वपूर्ण भएको छ । व्यवसायमा महिलाको सहभागिता बढिरहेको छ । धेरै महिलाहरू आफ्नै उद्यम सञ्चालन गरिरहेका छन् । उत्पादन, सेवा, पर्यटन, कृषि, शिक्षा, प्रविधि र विभिन्न क्षेत्रमा महिलाहरूको सक्रियता बढेको छ । तर महिलाको सहभागिता बढ्नु र नेतृत्वको तहमा उनीहरूको उपस्थिति बढ्नु एउटै कुरा होइन ।
संस्थागत नेतृत्वमा विविधता आवश्यक छ । किनकि फरक अनुभव र दृष्टिकोणले संस्थालाई अझ समृद्ध बनाउँछ । यसलाई कुनै व्यक्ति वा समूहको प्रतिस्पर्धाका रूपमा हेर्नु हुँदैन । संस्थालाई बलियो बनाउने प्रक्रियाका रूपमा बुझ्नुपर्छ ।
पोखरा उद्योग वाणिज्य संघको आगामी यात्रा यही व्यापक सोचबाट निर्देशित हुनुपर्छ । मलाई लाग्छ, अबको उद्योग वाणिज्य संघ अझ सदस्यकेन्द्रित हुनुपर्छ । सदस्यले संस्थाबाट के पाउने? संघले सदस्यका लागि कस्ता सेवा र सहजीकरण गर्न सक्छ? सदस्यको व्यावसायिक क्षमता कसरी बढाउन सकिन्छ? यी प्रश्नहरू संस्थाको दैनिक कार्यशैलीका विषय बन्नुपर्छ ।
सदस्यता केवल एउटा कार्ड वा प्रमाणपत्रमा सीमित हुनु हुँदैन । सदस्यले संघसँग जोडिएको अनुभूति गर्नुपर्छ । समस्या पर्दा संस्था साथमा छ भन्ने विश्वास गर्नुपर्छ । आफ्नो व्यावसायिक यात्रामा संघलाई सहयोगी संस्थाका रूपमा देख्न सक्नुपर्छ । त्यसका लागि संस्थाले आफ्ना सेवा, सूचना र पहुँचलाई अझ व्यवस्थित बनाउनुपर्छ ।
अर्को महत्वपूर्ण विषय हो—सरकार र निजी क्षेत्रबीचको सम्बन्ध । व्यवसायीका समस्या उठाउँदा कहिलेकाहीँ हामीले विरोधलाई नै एकमात्र माध्यम ठान्ने गर्छौँ । तर आजको जटिल आर्थिक परिवेशमा विरोध मात्र पर्याप्त हुँदैन । तथ्यसहितको बहस, अध्ययनसहितको सुझाव र निरन्तर संवाद आवश्यक हुन्छ ।
संघले सरकारसँग असहमति राख्न सक्छ । गलत नीति भए प्रश्न उठाउन सक्छ । व्यवसायीमाथि अनावश्यक भार परे आवाज उठाउन सक्छ । तर त्यसैसँग समाधानको बाटो पनि देखाउन सक्नुपर्छ । सरकार र निजी क्षेत्रबीचको सम्बन्ध विरोध र समर्थनको स्थायी ध्रुवमा सीमित हुनु हुँदैन । आवश्यकताअनुसार सहकार्य, संवाद र आलोचनाको स्वस्थ अभ्यास हुनुपर्छ ।
पोखरा उद्योग वाणिज्य संघले यस दिशामा अझ प्रभावकारी भूमिका खेल्न सक्छ । पोखराको अर्थतन्त्रबारे कुरा गर्दा पर्यटनको चर्चा अनिवार्य हुन्छ । तर पोखराको आर्थिक सम्भावना पर्यटनमा मात्र सीमित छैन । यहाँको कृषि, स्थानीय उत्पादन, साना तथा मझौला उद्योग, सेवा क्षेत्र र नयाँ उद्यममा पनि ठूलो सम्भावना छ ।
हामीले पोखराको अर्थतन्त्रलाई विविध बनाउनेतर्फ सोच्नुपर्छ । पर्यटनमा समस्या आउँदा सम्पूर्ण अर्थतन्त्र प्रभावित हुने अवस्था दीर्घकालीन रूपमा उपयुक्त होइन । स्थानीय उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने, उद्योगलाई प्रविधिसँग जोड्ने, युवालाई उद्यमसँग जोड्ने र लगानीकर्तालाई अवसरसँग जोड्ने काम आवश्यक छ । यसका लागि उद्योग वाणिज्य संघले सरकार र अन्य सरोकारवालासँग सहकार्य गर्दै दीर्घकालीन आर्थिक बहसलाई अघि बढाउनुपर्छ ।
संघको सामाजिक भूमिका पनि कम महत्वपूर्ण छैन । व्यवसाय र समाज एकअर्काबाट अलग छैनन् । व्यवसायीले समाजबाट अवसर पाउँछन् । समाजले व्यवसायबाट रोजगारी, सेवा र आर्थिक गतिविधि पाउँछ । त्यसैले निजी क्षेत्रको सामाजिक उत्तरदायित्व आजको आवश्यकता हो । पोखरा उद्योग वाणिज्य संघले विगतमा सामाजिक क्षेत्रमा गरेका विभिन्न पहलहरूलाई अझ व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउँदै लैजानुपर्छ । सामाजिक उत्तरदायित्व केवल कार्यक्रम गर्ने विषय होइन । यसलाई संस्थाको दीर्घकालीन दृष्टिकोणसँग जोड्नुपर्छ ।
कुनै पनि संस्था बलियो हुनका लागि नेतृत्व, संरचना र कार्यदिशा तीनवटा महत्वपूर्ण हुन्छन् । तर नेतृत्व भनेको केवल पद होइन । नेतृत्व भनेको संस्थाको आवश्यकता बुझ्ने क्षमता हो । संस्थागत निरन्तरता कायम राख्दै नयाँ सोचलाई स्वीकार गर्ने क्षमता हो । आलोचना सुन्ने र त्यसबाट सिक्ने क्षमता हो । निर्णय गर्न सक्ने र निर्णयको जिम्मेवारी लिन सक्ने क्षमता हो । पोखरा उद्योग वाणिज्य संघको इतिहासले हामीलाई यही कुरा सिकाउँछ—संस्था व्यक्ति विशेषभन्दा ठूलो हुन्छ ।
व्यक्ति आउँछन्, जान्छन् । जिम्मेवारी परिवर्तन हुन्छ । समय बदलिनछ । तर संस्था निरन्तर रहन्छ । त्यसैले हरेक पुस्ताले संस्थालाई आफूले पाएको भन्दा अझ बलियो अवस्थामा अर्को पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्ने सोच राख्नुपर्छ । आज हामीसँग संघको गौरवपूर्ण इतिहास छ । हामीसँग अग्रजहरूले निर्माण गरेको संस्थागत आधार छ । हामीसँग हजारौँ व्यवसायीको अनुभव छ । हामीसँग नयाँ पुस्ताको ऊर्जा छ ।
अब आवश्यक छ—यी सबै शक्तिलाई एउटै दिशामा जोड्ने । पोखरा उद्योग वाणिज्य संघको आगामी यात्रा यही साझा सोचमा आधारित हुनुपर्छ । कहिलेकाहीँ म संघको पुरानो इतिहास सम्झन्छु । त्यो समय प्रत्यक्ष देखेको होइन । तर पुराना अभिलेख पढ्दा र अग्रजहरूका अनुभव सुन्दा लाग्छ—त्यो समयका मानिसहरूले भविष्य देखेर संस्था निर्माण गरेका रहेछन् ।
आज हाम्रो पालो हो । हामीले पनि भविष्य देखेर निर्णय गर्नुपर्छ । हामीले बनाउने संघ आजका लागि मात्र होइन, भोलिका व्यवसायीका लागि पनि हुनुपर्छ । हामीले गर्ने निर्णय केही वर्षका लागि मात्र होइन, आगामी पुस्ताको आर्थिक यात्रालाई प्रभाव पार्ने खालका हुनुपर्छ ।
पोखरा उद्योग वाणिज्य संघसँग इतिहास छ । अब इतिहासलाई भविष्यसँग जोड्ने समय आएको छ । विगतले हामीलाई पहिचान दिएको छ । वर्तमानले जिम्मेवारी दिएको छ । र भविष्यले हामीसँग अझ ठूलो अपेक्षा गरेको छ । मलाई विश्वास छ—पोखराका उद्योगी, व्यवसायी र उद्यमीहरूको साझा सोच, अनुभव र ऊर्जा जोड्न सकियो भने पोखरा उद्योग वाणिज्य संघ अझ बलियो बन्न सक्छ । र संघ बलियो हुनु भनेको केवल एउटा संस्थाको बलियो हुनु होइन ।
यो पोखराको निजी क्षेत्र बलियो हुनु हो । यो पोखराको अर्थतन्त्र बलियो हुनु हो । र अन्ततः—यो समृद्ध पोखराको भविष्यलाई अझ मजबुत बनाउनु हो ।
