लेखक: शिव प्रसाद अधिकारी
मकवानपुर जिल्लाको मनहरी गाउँपालिकामा जन्मिएका मङ्गल सिङ प्रजा, आफ्नो जीवनको धेरै समय जनताको हक र अधिकारको रक्षा गर्न समर्पित एक प्रेरणादायक व्यक्तित्वका रूपमा परिचित छन्। सानै उमेरदेखि नैतिकवान, क्षमतावान, र देशप्रति बफादार व्यक्तित्व भएका मङ्गल सिङ, माओवादी जनयुद्धका क्रममा आफ्नो साहस र बलिदानले उदाहरणीय बनेका थिए।
मङ्गल सिङ बाल्यकालदेखि नै असाधारण क्षमतावान थिए। उनी विद्यालयमा सधैं उत्कृष्ट नतिजा हासिल गर्ने विद्यार्थी मात्र नभएर समाजप्रति पनि जिम्मेवार थिए। माओवादी जनयुद्धको शुरुवातमा, उनले देश र जनताको मुक्तिका लागि आफ्नो जीवन समर्पण गर्ने निर्णय गरे। सानै उमेरमा युद्धमा होमिएका मङ्गल सिङले कठिन परिस्थितिहरूको सामना गरे।
युद्धको क्रममा उनले आफ्ना दाइ राजु प्रजा (सुनवल) र भाइ राजेन्द्र मल्ल (रुकुमको खारामा) गुमाए। यी घटनाहरूले उनलाई भावनात्मक रूपमा गहिरो चोट पुर्याए पनि, उनी अझ बलियो भएर अघि बढे।माओवादी जनयुद्धको दौरान, मङ्गल सिङले पटक-पटक मृत्युको सामना गरे। उनले भने, “त्यो समयमा म मृत्युसँग नजिक पुगेँ, तर यो संघर्ष हाम्रो भविष्यका लागि थियो, त्यसैले हामी रोकिएनौं।” युद्धको क्रममा उनले आफ्नो परिवारको भौतिक शरीर मात्र होइन, थोरै भएको सम्पत्ति पनि गुमाए। उनका सहयोद्धाहरूको मृत्युले उनलाई भावनात्मक रूपमा झन् मजबुत बनायो।
युद्धको लामो समयपछि, ( लगभग २२ बर्स पछिको भेट) जब मङ्गल सिङलाई भेट्ने अवसर मिल्यो, उनको पारिवारिक अवस्था निकै नाजुक थियो। तर, उनको सोच अझै स्पष्ट छ – “म देश र जनता खुशी नहुन्जेल म कहिल्यै खुशी हुने छैन।” यो विचारधाराले मङ्गल सिङलाई अन्य व्यक्तिहरूभन्दा फरक बनाउँछ। उनको साधारण जीवनशैली र समाजप्रतिको योगदानका बाबजुद पनि, उनको क्षमतालाई नबुझ्नु माओवादी पार्टी र देश दुवैका लागि दुर्भाग्य भएको टिप्पणी कतिपय विश्लेषकहरूले गरेका छन्।
कतिपय आलोचकहरूले उनलाई “प्रचण्डको झोले” र “पार्टीले करोडौं दिएर पालेको” भनेर आरोप लगाएका छन्। तर, मङ्गल सिङको साधारण जीवनशैली र समाजसेवाले यी आरोपहरूलाई झूट साबित गरेको छ। आफू पीडामा हुँदा पनि उनले अरुलाई सहयोग गर्न खोज्ने बानीले उनको चरित्रलाई अझै उजागर गरेको छ।
मङ्गल सिङले २०५७ सालतिर देश र जनताको मुक्तिका लागि युद्धमा होमिएका थिए। अहिले पनि उनी समाजका विभिन्न चुनौतीहरू समाधान गर्न लागिपरेका छन्। तर, यदि माओवादी पार्टीले उनलाई उचित जिम्मेवारी दिएन वा देश र जनताले उनको योगदानलाई नबुझे, यसले राष्ट्रलाई नै घाटा पुर्याउने सम्भावना रहेको छ।
उनको भनाइ छ, “हाम्रो लडाइँ केवल युद्धका लागि थिएन, यो जनताको हक र समानताका लागि थियो। यो सोचलाई बुझ्न र लागू गर्न सबैले प्रयास गर्नुपर्छ।” मङ्गल सिङ जस्ता व्यक्तित्वलाई उचित अवसर र सम्मान दिन सकेमा मात्र समाजमा परिवर्तन र समृद्धि सम्भव छ।
मङ्गल सिङ प्रजाको जीवन केवल एक व्यक्तिको संघर्षको कथा होइन, यो एक युगको परिवर्तनको प्रमाण हो। युद्धकालीन संघर्षदेखि हालसम्मको साधारण जीवनशैलीसम्म, उनले जनताको हक र अधिकारका लागि आफ्नो जीवन समर्पित गरेका छन्।
यस्तो व्यक्तित्वलाई पार्टी र समाजले चिने र अवसर दिए, यो देशको भविष्य अझ उज्यालो हुनेमा कुनै शंका छैन।
