प्रहरीको शक्तिमाथि आईजीपी कार्कीको स्पष्ट सन्देश : ‘वर्दीको अधिकारभन्दा नागरिकको विश्वास ठूलो’

नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीले प्रहरीको वास्तविक शक्ति कानुनी अधिकारमा मात्र नभई नागरिकको विश्वास र भरोसामा समेत निर्भर रहने बताएका छन्। प्रहरी निरीक्षक आधारभूत तालिमको १८४औँ समूहको दीक्षान्त समारोहलाई सम्बोधन गर्दै उनले प्रहरी संगठनलाई प्रविधिमैत्री, पारदर्शी, व्यावसायिक र नागरिकप्रति उत्तरदायी बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका हुन्।

उनको सन्देशले प्रहरीको अधिकार प्रयोग, व्यावसायिक आचरण, बाह्य प्रभावबाट मुक्त कार्यसम्पादन र नागरिकसँगको सम्बन्धलाई संगठनको विश्वसनीयतासँग जोडेको छ। प्रहरीको जिम्मेवारी अपराध नियन्त्रण र अभियुक्त पक्राउमा मात्र सीमित नभई नागरिकलाई न्याय, सुरक्षा र सम्मानको अनुभूति दिलाउनु पनि हो।

#अधिकारभन्दा निष्पक्षता र जवाफदेहिता महत्त्वपूर्ण

प्रहरीसँग कानुन कार्यान्वयन गर्ने अधिकार हुन्छ। तर त्यसको प्रयोग निष्पक्ष, पारदर्शी र जिम्मेवार ढङ्गले हुन नसके नागरिकको विश्वास कमजोर हुन सक्छ। यही पक्षलाई जोड दिँदै आईजीपी कार्कीले व्यक्तिगत आग्रह, बाह्य प्रभाव र अनुचित दबाबबाट मुक्त भएर कानुन कार्यान्वयन गर्न प्रहरी कर्मचारीलाई निर्देशन दिएका छन्।

प्रहरीका निर्णयप्रति नागरिकको असहमति हुन सक्ने भए पनि प्रहरीको व्यवहार निष्पक्ष र प्रक्रियागत रूपमा न्यायोचित रहेको अनुभूति नागरिकले गर्न पाउनुपर्छ। प्रहरीको विश्वसनीयता निर्णयको परिणाममा मात्र नभई निर्णय गर्ने प्रक्रिया र सेवाग्राहीसँग गरिने व्यवहारमा समेत निर्भर रहन्छ।

यस सन्देशको प्रभावकारिता व्यवहारमा देखिनु आवश्यक छ। उजुरीमाथिको निष्पक्ष अनुसन्धान, शक्तिको दुरुपयोग नियन्त्रण, पीडितप्रतिको सम्मान र गल्ती गर्ने कर्मचारीमाथिको जवाफदेहिताले मात्रै नागरिकको विश्वासलाई संस्थागत गर्न सक्छ।

#प्रविधिको प्रयोगसँगै मानवअधिकारको संरक्षण

साइबर तथा डिजिटल अपराध, अन्तरदेशीय अपराध र विपद् व्यवस्थापनजस्ता चुनौती बढिरहेका बेला प्रहरीको कार्यशैलीलाई समयानुकूल बनाउनुपर्ने आवश्यकता पनि आईजीपी कार्कीले औँल्याएका छन्। आधुनिक प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोगलाई व्यावसायिक विवेक, कानुनी मापदण्ड र मानवअधिकारको संरक्षणसँग जोडेर सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने उनको धारणा छ।

प्रविधिले अपराध अनुसन्धान, सूचना विश्लेषण र सुरक्षा व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउन सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। तर यसको प्रयोग गर्दा नागरिकको गोपनीयता, सूचनाको शुद्धता र मौलिक अधिकारको संरक्षणलाई उत्तिकै महत्त्व दिनुपर्छ। प्रविधिमैत्री प्रहरी निर्माण गर्नु भनेको नयाँ उपकरण प्रयोग गर्नु मात्र नभई त्यसलाई कानुनी र नैतिक सीमाभित्र राख्नु पनि हो।

#संवेदनशील नागरिकप्रति सम्मानजनक व्यवहारमा जोड

महानिरीक्षक कार्कीले महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिसँग सम्बन्धित घटनामा विशेष संवेदनशीलता अपनाउन निर्देशन दिएका छन्। पीडितकेन्द्रित सेवा र मानवीय व्यवहारलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने उनको भनाइले प्रहरी सेवामा नागरिकको सम्मान र सुरक्षाको महत्त्वलाई उजागर गरेको छ।

यस्ता घटनामा पीडितको कुरा ध्यानपूर्वक सुन्ने, गोपनीयता कायम गर्ने, सम्मानजनक व्यवहार गर्ने र आवश्यक संरक्षण उपलब्ध गराउने अभ्यास प्रभावकारी हुनुपर्छ। उजुरी दिन प्रहरी कार्यालय पुग्ने नागरिकले नै अपमान, उपेक्षा वा अनावश्यक दबाब महसुस गर्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्नु प्रहरी सेवाको महत्त्वपूर्ण चुनौती हो।

#दीक्षान्तपछि सुरु हुन्छ व्यवहारको परीक्षा

प्रहरी निरीक्षक आधारभूत तालिमको १८४औँ समूहका प्रशिक्षार्थीका लागि दीक्षान्त समारोह तालिम पूरा भएको औपचारिक अवसर मात्र होइन, जिम्मेवारीको नयाँ चरण पनि हो। कार्यक्षेत्रमा खटिएपछि उनीहरूले कानुनको कार्यान्वयनसँगै निष्पक्षता, अनुशासन, मानवअधिकार र नागरिकप्रतिको सम्मानलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्नेछ।

आईजीपी कार्कीको सन्देशको मूल मर्म प्रहरीको संस्थागत शक्ति अधिकारको प्रदर्शनबाट होइन, त्यसको जिम्मेवार र न्यायोचित प्रयोगबाट स्थापित हुनुपर्छ भन्ने हो। यसको वास्तविक परीक्षा प्रहरी कर्मचारीको दैनिक कार्यशैली, अनुसन्धानको निष्पक्षता, उजुरीको सुनुवाइ र सेवाग्राहीसँगको व्यवहारमा देखिनेछ।

प्रहरीलाई नागरिकको सहयोगी र भरोसायोग्य संस्था बनाउन नेतृत्वको प्रतिबद्धतासँगै प्रभावकारी अनुगमन, पारदर्शी कार्यसम्पादन र जवाफदेहिताको सुनिश्चितता आवश्यक छ। नागरिकको विश्वासलाई संगठनको वास्तविक पुँजी बनाउने हो भने प्रहरीको वर्दीसँग जोडिएको अधिकारले न्याय, सुरक्षा र सम्मानको अनुभूति दिलाउन सक्नुपर्छ।